การดูแลคุณภาพของน้ำที่ใช้กันอยู่โดยทั่วไปจะมีอยู่ 3 วิธี ด้วยกัน
วิธีที่1 คือระบบกรองน้ำชีวภาพด้วยแบคทีเรีย
วิธีที่2 คือ การใช้ก๊าซโอโซน
วิธีที่3 คือ การเปลี่ยนถ่ายน้ำ
ระบบกรองน้ำชีวภาพด้วยแบคทีเรีย
ปัจจุบันผู้ที่เลี้ยงปลาส่วนใหญ่จะนิยมใช้ระบบกรองน้ำในการเลี้ยงปลาสวยงาม เพื่อที่จะสามารถเลี้ยงปลาได้จำนวนมาก และน้ำมีอายุการใช้งานมากขึ้น ไม่ต้องเปลี่ยนถ่ายน้ำบ่อยครั้งการกรองน้ำแต่ละครั้งก็จะมีกลไกลที่ไม่แตกต่างกันมากนักหลักใหญ่ๆ ก็คือ นำน้ำจากภาชนะที่เลี้ยงปลาที่มีอนุภาคของเสียและแบคทีเรียปนอยู่ให้ผ่านวัสดุกรอง เพื่อทำการกรองน้ำทั้งด้านกล (MECHNICAIL FILTRATION) และด้านชีวเคมี (BIOCHE MICAL FILTRATION) เพื่อดักแบคทีเรียและของเสียให้มาอยู่ในระบบกรอง แล้วนำน้ำที่กรองแล้วกลับมาเป็นน้ำสะอาดขึ้นนำไปเลี้ยงปลา
การใช้ก๊าซโอโซน (O3) ซึ่งตามปกติออกซิเจนจะประกอบกันในลักษณะ2 อะตอม 1โมเลกุล (O2) ซึ่งคุณสมบัติของออกซิเจน (O2) และโอโซน (O3) ต่างกันคือ ออกซิเจนสามารถคงอยู่ได้ในหลายสภาวะ คือ มีความเสถียร (STABLE) นั้นเอง แต่ก๊าซโอโซน (O3) จะไม่คงตัวหรือเสถียรภาพ (UNSTABLE) เนื่องจากปัจจัยต่าง ๆ เช่นอุณหภูมิ ความดัน และการสัมผัสกับสารที่มีพลังงานต่ำกว่าก็จะเกิดปฏิกิริยาออกซิเดชั่น (OXIDATION) อย่างรวดเร็ว คุณสมบัติของโอโซนระหว่างทำปฏิกิริยาเป็นออซิเจนจะมีคุณสมบัติดังนี้คือ
เปลี่ยนประจุพื้นผิวของสารแขวนลอยทำให้มีการรวมตัวและเกิดการตกคตะกอนเร็วขึ้นทำให้สภาพน้ำโปร่งใสเหนียวหนืดและมีตะกอนมากเกินไป
ควบคุมการขยายพันธุ์ของเชื้อไวรัสแบคทีเรีย รา และสาหร่ายได้
มีปฏิกิยาออกซิเดชั่น (OXIDATION) ต่อโลหะหนักและสารเคมีที่เป็นพิษในน้ำ โดยทำให้สารพิษแปรสภาพเป็นออกไซด์ แล้วตกตะกอน
เป็นการเพิ่มปริมาณออกซิเจนในน้ำไม่มีพิษตกค้าง เพราะเมื่อทำปฏิกิริยาเสร็จทุกครั้งจะได้ออกซิเจน (O2)
จากคุณสมบัติข้างต้น ก๊าซโอโซน จึงถูกนำมาใช้ในการดูแลคุณภาพน้ำที่ใช้เลี้ยงปลา
การเปลี่ยนถ่ายน้ำ
การเปลี่ยนถ่ายน้ำ ทำเพื่อดูแลคุณภาพน้ำให้ปัจจัยต่าง ๆ ที่มีความจำเป็นในการดำรงชีวิตของปลามีมากพอ และดูแลให้ปัจจัยที่ไม่เหมาะสมกับการดำรงชีวิตของปลามีไม่มากจนเกินไป โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อลดจำนวนของเสียและแบคทีเรีย และสารพิษต่าง ๆ ให้ไหลไปกับน้ำทิ้ง และเติมน้ำที่มีคุณภาพใหม่ลงไปแทน
การเปลี่ยนถ่ายน้ำปลาค่อนข้างจะแนะนำให้จำไปปฏิบัติได้ยาก ด้านเหตุผลที่ว่าธรรมชาติย่อมีการเปลี่ยนแปลง เช่น บางวันร้อน บางวันหนาว บางวันฝนตก บางวันก็มีแสงแดดแรง ฯลฯ ผลกระทบเหล่านี้จะทำให้น้ำเสียไม่พร้อมกัน ในเมื่อธรรมชาติมีความแปรเปลี่ยน การใช้สิ่งที่คงที่ไปดูแลสิ่งที่แปรเปลี่ยนจึงไม่สามารถทำได้ เช่น จะแนะนำให้เปลี่ยนน้ำทุกๆ 7 วัน โดยถ่ายน้ำเก่าออกประมาณ 20-30% ของน้ำเดิม แล้วนำน้ำที่มีคุณสมบัติเหมาะสมเติมลงไปจนเท่าเดิม หากแนะนำอย่างนี้ไปก็คือกำลังจะใช้สิ่งที่คงที่ไปดูแลสิ่งที่แปรเปลี่ยน ซึ่งไม่สามารถดูแลคุณภาพของน้ำได้อย่างเหมาะสมทุกครั้ง วิธีเปลี่ยนน้ำปลาจึงควรแปรเปลี่ยนไปตามธรรมชาติด้วย แล้วเราจะเอาอะไรเป็นตัวกำหนดได้ว่าเมื่อไรควรจะเปลี่ยนถ่ายน้ำได้แล้ว หรือจะถ่ายน้ำเก่าออกไปแค่ไหน ในเรื่องทั่วไป เราอาจจะวิเคราะห์เหตุไปหาผล ในเรื่องการเปลี่ยนถ่ายน้ำปลาน่าจะวิเคราะห์ผลไปหาเหตุ กล่าวคือ หากดูว่ามีปริมาณออกซิเจนเท่านี้แล้วปลาจะแข็งแรง มีค่า pH เท่านี้แล้วปลาจะแข็งแรง หรืออุณหภูมิเท่านี้แล้วปลาจะแข็งแรง หรือมีสารพิษไม่เกินเท่านี้จึงไม่เป็นอันตรายต่อปลา ฯลฯ อันนี้คือจะดูเหตุไปสู่ผล คือผลให้ปลาแข็งแรงก็จะต้องใช้อุปกรณ์การวัดค่าต่าง ๆ มากมาย ซึ่งเป็นเรื่องยุ่งยาก แต่หากเราดูที่ผล คือสังเกตพฤติกรรมของปลา เช่น ถ้าปลาดำว่ายอยู่ข้างล่างกินอาหารไม่น้อยลง ไม่ซึม ไม่แอบ ไม่ลอยหัว ฯลฯ นั้นแสดงว่าผลที่ได้ดี แสดงว่าเหตุปัจจัยเหมาะสมก็คือคุณภาพของน้ำ และวิธีเปลี่ยนถ่ายน้ำใช้ได้ หากปลาไม่แสดงพฤติกรมดังกล่าว เล่น พากันลอยหัว กินอาหารน้อยลง หรือซึ่ง แอบก็แสดงว่าผลไม่ดี คือ เหตุปัจจัยไม่เหมาะสม ก็ควรจะต้องดูแลคุณภาพของน้ำได้แล้ว
การ เปลี่ยนถ่ายน้ำจึงต้องสังเกตพฤติกรรมของปลา ประกอบกับการสังเกตการเปลี่ยนแปลงของสภาพของน้ำมาเพื่อกำหนดวิธีการวิธีการ เปลี่ยนถ่ายน้ำไมาสามารถกำหนดวิธีการเปลี่ยนถ่ายน้ำให้ตายตัวแน่นอน แต่จะเปลี่ยนถ่ายน้ำตามความเหมาะสมตามความจำเป็น จึงให้สังเกตปลาและสภาพน้ำ เพื่อเป็นแนวคิดในการหาความเหมาะสมในการเปลี่ยนถ่ายน้ำ
ข้อสังเกตพฤติกรรมของปลาที่ผิดปกติ
ว่ายวนไปมา หรือว่ายพลิกกลับตัวกลางน้ำอย่างเอาเป็นเอาตาย
ว่ายเอาลำตัวเสียดถูกไปตามผนังของภาชนะ หรือสิ่งต่างๆ รอบตัวอยู่บ่อยๆ
แยกตัวออกจากลุ่ม ลอยอยู่นิ่งๆ หรือหยุดนิ่งอยู่กับที่ ตรงบริเวณพื้นก้นภาชนะตัวเดียว
ลอยเชิดจมูก อ้าปากพะงาบอยู่ทีผิวน้ำ
ไม่แข็งแรง และเบื่ออาหาร
ตัวอย่างข้อสังเกตสภาพของน้ำที่ไม่เหมาะสม
น้ำที่ขุ่นขาวดูไม่ใส
เกิดฟองขาวขึ้น และบางทีไม่ยอมแตกหายไป
น้ำเปลี่ยนเป็นสีขาวขุ่นอย่างกระทันหัน อาจเป็นเพราะแบคทีเรียหรือกรดแอมโมเนียในน้ำสูงเกินไป
น้ำเป็นสีเขียวจากมีแพลงก์ตอนมากเกินไป
ที่มา: หนังสือ Ranchu
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||





