หน้าหลัก
ค้นหา
บทความ
คำนวณ
ล๊อกอิน
สมัครสมาชิก
Sun 15/Nov/2026
มาลาไคท์กรีน (Malachite Green) มี ฤทธิ์ ในการต่อต้าน เชื้อรา ในกลุ่ม Saprolegnia โดยมาก เราจะใช้ ในการรักษา ปลาที่ป่วยด้วยโรคเชื้อรา หรือใช้ในการป้องกันการติดเชื้อรา บนไข่ปลา สิ่งสำคัญที่สุด ที่เราต้องเข้าใจกันก่อน เกี่ยวกับ เชื้อรา คือ โดยปกติแล้ว เชื้อรา จะไม่สามารถทำอันตราย ปลา ได้ เว้นเสียแต่ว่า บนผิวปลา มีบาดแผลติดเชื้อ อยู่ก่อนแล้ว เจ้าเชื้อรา ถึงแผงฤทธิ์ ซึ่งเรียกตามภาษาวิชาการว่า Secondary Infection ดังนั้น ถ้าเราไม่ได้รักษา ที่ตัวต้นเหตุจริงๆ แล้ว มาลาไคท์กรีน อย่างเดียว ก็ไม่อาจฆ่า หรือ กำจัด เชื้อราอย่างได้ผล
รูป ผลึก มาลาไคล์กรีน ขยาย 400 เท่า
ฟอร์มาลิน (Formalin) เป็นสารเคมี ที่มีอำนาจ ฆ่า สิ่งมีชีวิต ขนาดเล็กๆ พวกโปรตัวซัว และ พาราสิต ภายนอก (External Parasites) ในทางสายงาน อนุกรมวิธานปลา (Taxonomy) เราจะใช้ฟอร์มาลิน ในการเก็บรักษาตัวอย่างปลา (ดองปลา) เพื่อการศึกษา
มาลาไคท์กรีนและฟอร์มาลิน ความจริงแล้ว มันก็คือ สารที่พิษนั่นเอง
มาลาไคท์กรีน จะอกฤทธิ์ ต่อระบบการ หายใจ ของเซล ซึ่งเป็น แหล่งสร้างพลังงาน ในขณะที่ ฟอร์มาลินจะ ออกฤทธิ์ โดยที่ตัวมันจะทำการปรับเปลี่ยนรูปแบบ โครงสร้างและหน้าที่ ของ โปรตีน และ กรด นิวคลีอิค ซึ่งเป็นองค์ประกอบหลักของเซล
ทั้งมาลาไคท์กรีน และฟอร์มาลิน จะมีฤทธิ์ต้านแบคที เรีย ในระดับปานกลาง ปกติแล้วจะไม่ทำลาย แบคทีเรีย ชนิดที่เป็นประโยชน์ ในระบบการกรองน้ำแบบชีวภาพ แต่อาจ ทำให้ระบบดังกล่าว หยุด ไปชั่วขณะ ดังนั้น เราจึงควรใส่ใจถึง ระดับอ๊อกซิเจ่น ที่อาจลดต่ำ จนเป็นอันตรายต่อปลาได้ ในระหว่างการรักษา
การใช้มาลาไคท์กรีน ร่วมกับฟอร์มาลิน
อีกเช่นเคย อย่างที่คุณอาจ คาดเดาได้ ประสิทธิภาพในการออกฤทธิ์ ของทั้งมาลาไคท์กรีนและฟอร์มาลิน จะขึ้นกับ คุณภาพน้ำ สารทั้งสองตัว ไม่สามารถทำงานได้ดี หาก สภาพน้ำในขณะนั้น มีตะกอน เช่น ขี้ปลา หรือ เศษผงอาหาร ต่างๆ
ฟอร์มาลินตัวมันเอง จะเป็นพิษมากยิ่งขึ้น ในสภาพน้ำ ที่เป็นกรดอ่อนๆ รวมทั้ง จะทำให้ อ๊อกซิเจ่น ในน้ำลดต่ำลงอย่างฉับพลันด้วย โดยมีหลักว่า ฟอร์มาลิน 5 มิลลิกรัม จะทำให้ อ๊อกซิเจนที่ละลายอยู่ในน้ำ 1 มิลลิกรัม ต้องสูญเสียไป
ส่วน มาลาไคท์กรีน ตัวมันเอง จะเป็นพิษ เมื่อน้ำมี pH ต่ำ หรือ เป็นกรดนั่นเอง รวมทั้ง ในที่ อุณหภูมิสูง
รูปแบบของมาลาไคท์กรีน จะมีสองรูปแบบ ขึ้นกับ ความเป็นกรดเป็นด่างของน้ำ (pH) ในน้ำที่มีสภาพเป็นกรด มาลาไคท์กรีน จะมีสีเขียว ในขณะที่ตัวมันเอง จะเปลี่ยนรูปเป็น คาร์บินอล ฟอร์ม ในสภาพน้ำ ที่เป็นด่าง ดังนั้น ในน้ำที่มีสภาพเป็นด่าง มาลาไคท์ที่เราๆ ท่านๆ หยด ลงไปมันจะเปลี่ยนจากสีเขียวเป็นใส หรือไม่มีสี นะครับ ในขณะที่ ตัวยายังคงอยู่
อื่นๆ น่ารู้เกี่ยวกับสารทั้งสองชนิด
* การสัมผัส ถูกสารทั้งสองตัวนี้ จะเป็นอันตราย ดังนั้น ควรสวมถุงมือ รวมทั้ง ผ้าปิดปาก ระวังอย่าสูดดม ฟอร์มาลิน เข้าไป เพราะมันจะทำลายเนื้อเยื่ออ่อนภายในร่างกายเรา ส่วน มาลาไคท์กรีน ก็จะเป็นพิษต่อระบบหายใจเช่นกัน รวมทั้งตัวมันเอง ก็ถูกสันนิษฐานว่าจะเป็นสารก่อมะเร็ง Carcinogen
* มาลาไคท์กรีน มีอนุภาพ ออกฤทธิ์ ซึมเข้าไป ใต้ผิวหนังปลา ได้ลึก ดังนั้น จึงถูกใช้ ในการรักษา โรคไตแบบลุกลาม ในปลาแซลมอน ในอนาคต อันสั้น มาลาไคท์กรีน อาจถูกห้ามใช้ รวมทั้งถูกประกาศ เป็นสารควบคุม
* มาลาไคท์กรีน จะเสื่อมสภาพ เมื่อ โดนแสง ดังนั้นควรเก็บไว้ในขวดสีชา หรือภาชนะ ที่สามารถ กันการสัมผัสกับแสง โดยตรง
* มาลาไคท์ กรีน ไม่สามารถใช้รักษา ได้กับปลาทุกชนิด มีรายงานว่า ตัวมันเองจะเป็นพิษ กับปลาในกลุ่ม แคทฟิช เตตร้า และ พวก ปลาหมู ตระกูล Loaches ต่างๆ รวมทั้งปลาทะเล
* ฟอร์มาลิน ควรเก็บในที่มืด และ อุณหภูมิ มากกว่า 4 องศาเซลเซียส เพื่อป้องกัน การเปลี่ยนรูป
เป็นพาราฟอร์มอลดีไฮด์
* ฟอร์มาลิน จะทำให้เกิดการระคายเคือง กับเหงือก ดังนั้น ไม่ควรใช้ กับปลาที่มีบาดแผล หรือ ปัญหาเรื่องเหงือก
ฟอร์มาลิน สามารถใช้กำจัดพวก โปรตัวซัว และ เมต้า โปรตัวซัว
เพื่อกันความเข้าใจผิด จริง ๆ แล้ว ฟอร์มาลิน จะเป็น สารละลาย 37-40 ส่วน ของฟอร์มาลดีไฮด์ ซึ่ง เป็นก๊าซไม่มีสี ที่มีพิษมาก หากเราสังเกตเห็น ว่า ฟอร์มาลิน ของเราเริ่มมีตะกอน ขาว ขึ้นภายในขวด ก็ไม่ควรใช้นะครับ เพราะฟอร์มาลิน ได้เปลี่ยนรูปเป็นพาราฟอร์มาลดีไฮด์ ซึ่งเป็นพิษต่อปลา ดังนั้ ควรเก็บฟอร์มาลิน ในที่มืด และก็ต้องระวังๆ กันหน่อยเวลาหยิบจับครับ
รูปแบบการใช้ฟอร์มาลิน เพื่อกำจัด พวกโปรตัวซัว ก็มี 2 รูปแบบ คือ
แช่ระยะสั้น - - - 0.15 - 0.25 มิลลิลิตร ต่อ น้ำ 1 ลิตร เป็นเวลา 60 นาที
สามารถทำติดต่อกัน 3 วัน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการรักษา แต่ควรระวัง หากปลามีปัญหาเรื่องเหงือก ก็ไม่ควรใช้ฟอร์มาลิน เพราะตัวมันเอง จะทำอันตรายต่อเหงือกปลา นอกจากนี้ ในการรักษาด้วยฟอร์มาลิน ควร ให้อากาศ ตลอดเวลา และควรทดลอง ใช้ ที่ ความเข้มข้น ต่ำ ก่อน
แช่ระยะยาว - - - 0.015 - 0.025 มิลลิลิตร ต่อ น้ำ 1 ลิตร
หาก แช่เป็นเวลา 3 - 4 วัน ไปแล้ว ควรเปลี่ยนน้ำบางส่วน แล้วเติมยาใหม่ สามารถแช่ ติดต่อกันได้เต็มที่ 3 ซ้ำ ระหว่างการรักษาก็ควรให้อากาศตลอดเวลา ห้ามใช้ ในปลาที่ มีปัญหา กับเหงือก
มาลาไคท์กรีน ใช้ต่อต้าน เชื้อรา Saprolegnia รวมทั้ง โปรตัวซัว
ควรใช้ ซิงค ฟรี เกรด มาลาไคท์กรีน แต่หากเราต้องการเตรียมเอง ก็สามารถทำได้โดย โดย ใช้ มาลาไคท์กรีน20 กรัม ละลายในน้ำ กลั่น 1 ลิตร ซึ่งที่ความเข้มข้น ดังกล่าวนี้ จะให้ มาลาไคท์กรีน 20 มิลลิกรัม ต่อ 1 มิลลิลิตร ของ สารละลาย
แช่ระยะสั้น - - - จะใช้มาลาไคท์กรีน 1-2 มิลลิกรัม ต่อ น้ำ 1 ลิตร เป็นเวลา 30-60 นาที
แต่ถ้า ใช้จาก สารละลาย ที่เราเตรียมไว้ ก็จะใช้ จำนวน 1 มิลลิลิตร ของสารละลาย ต่อน้ำ 20-40 ลิตร สามารถใช้ในอัตราที่เข้มข้นกว่านี้ สำหรับรักษาปลาที่มีขนาดใหญ่ เช่น ปลาคาร์พ ควรทำติดต่อกัน 4 ครั้ง
แช่ระยะยาว - - - จะใช้มาลาไคท์กรีน0.1- 0.25 มิลลิกรัม ต่อ น้ำ 1 ลิตร
ทำซ้ำ ทุกๆ 3 วัน โดยสามารถทำซ้ำได้ มากถึง 3 ครั้งติดต่อกัน ซึ่งจะเท่ากับ ความเข้มข้น ของ สารละลาย ที่เราเตรียมไว้ จำนวน 1 มิลลิลิตร ต่อน้ำ 80-200 ลิตร
การใช้ทาแผล
ก็สามารถใช้สารละลายที่เราเตรียม ทาที่แผลเชื้อรา ได้โดยตรง โดยต้องระวัง อย่าให้โดนตาและเหงือกของปลา
การใช้มาลาไคท์กรีนร่วมกับฟอร์มาลิน หรือ ที่รู้จักกันดีใน ชื่อสูตรของ ( Letuex Meyer Mixture)
ใช้ในการกำจัดพวก โปรตัวซัว และเมต้าโปรตัวซัว สามารถใช้รักษา โรคจุดขาว ที่เป็นมาก
มีด้วยกัน หลายส่วนผสม โดยที่นิยมกัน จะมีอยู่สองสูตร คือ
แบบเข้มข้น
เตรียม สารละลาย โดยใช้ มาลาไคท์กรีน 3.68 กรัม ละลายใน ฟอร์มาลิน จำนวน 1 ลิตร เราจะใช้ สารละลายที่เตรียมได้ ใน อัตรา 0.025 มิลลิลิตร ต่อน้ำ 1 ลิตร เป็นแช่ปลา ที่ป่วยเป็นเวลา 60 นาที นอกจากนี้ สามารถใช้ แช่ตลอดไป สำหรับพาราสิต บางตัว ที่เป็นเรื้อรัง ในปลาขนาดใหญ่ เช่น ปลาคาร์พ หรือ ในน้ำที่มีสภาพ เป็นด่างสูง
ซึ่ง ณ. ที่อัตราการใช้ ดังกล่าว ถ้าเราไม่ได้เตรียม สารละลาย ก็สามารถแยกใช้ โดยใช้ มาลาไคท์กรีนจำนวน 0.1 มิลลิกรัม ต่อลิตร และ ฟอร์มาลินจำนวน 0.025 มิลลิลิตร ต่อ ลิตร ซึ่งจะให้ผลในการรักษาเช่นเดียวกัน
แบบอ่อน
เตรียม สารละลาย โดยใช้ มาลาไคท์กรีน จำนวน 3.3 กรัม ละลายในฟอร์มาลินจำนวน 1 ลิตร เราจะใช้สารละลายที่เราเตรียม นี้ใน อัตรา 0.015 มิลลิลิตร ต่อน้ำ 1 ลิตร สำหรับการแช่ระยะยาว ซึ่งที่ความเข้มข้นดังกล่าวนี้ หากแยกใช้ จะเทียบเท่ากับ 0.015 มิลลิลิตร ของฟอร์มาลิน ต่อน้ำ 1 ลิตร ร่วมกับ มาลาไคท์กรีนจำนวน 0.05 มิลลิกรัม ต่อน้ำ 1 ลิตร
เป็นงัย ครับ กับความรู้เกี่ยวกับ สารเคมี ทั้งสองชนิด ที่ ตัวมันเอง ต่างก็ มีประโยชน์ ในการรักษาโรคสัตว์น้ำ นอกจากนี้ แล้ว หากใช้ร่วมกัน ก็จะมีผลในการเสริมฤทธิ์ ในการรักษาโรค จุดขาว และ กำจัดเชื้อ โปรตัวซัว บางชนิด ที่เป็นเรื้อรัง แต่หลัก ที่สำคัญที่สุดแล้ว ในการเลี้ยงปลา ก็คือ พยายาม อย่าให้ปลาที่คุณเลี้ยงป่วยจะดีที่สุด ครับ ดูแลเรื่องคุณภาพ น้ำ ดีๆ โรคภัย จะได้ไกล จาก ปลาที่คุณรักครับ
ที่มา : www.ninekaow.com
http://www.geocities.com/njranchu/tip5.htm
